Türkiye'de Hemşirelik Alanında Yapılan Ölçek Geliştirme İle İlgili Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi

Özet

Amaç: Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de hemşirelik alanında ölçek geliştirme konusunda yapılmış lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizini gerçekleştirerek bu alandaki bilimsel üretimin genel profilini ortaya koymak, tezlerin yayın özelliklerini incelemek ve hemşirelik akademisinin ölçek geliştirme çalışmalarına yönelik eğilimlerini belirlemektir.

Materyal ve Metot: Tanımlayıcı ve bibliyometrik tasarımda yürütülen bu çalışmada, Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi veri tabanında 01.01.2000-30.01.2026 tarihleri arasında yayımlanan tezler “ölçek” ve “ölçeği” anahtar kelimeleri kullanılarak taranmıştır. Evreni 338 tez oluşturmuş, amaçlı örnekleme yöntemiyle hemşirelik alanında ölçek geliştirme içeren, Türkçe yazılmış ve erişime açık 100 tez örnekleme dâhil edilmiştir. Tezler; tür, yayım yılı, danışman unvanı, üniversite türü, örneklem grubu ve büyüklüğü, geliştirilen ölçeğin alt faktör ve madde sayıları gibi parametreler açısından incelenmiş ve veriler betimsel istatistiklerle analiz edilmiştir.

Bulgular: İncelenen tezlerin %52’si doktora, %48’i yüksek lisans düzeyindedir. Çalışmaların %69’unun 2021–2026 yılları arasında gerçekleştirildiği belirlenmiş olup son yıllarda belirgin bir artış olduğu saptanmıştır. Tez danışmanlarının %45’i profesör, %32’si doçent, %23’ü doktor öğretim üyesidir. Tezlerin %84’ü devlet, %16’sı vakıf üniversitelerinde yürütülmüştür. Örneklem grupları çoğunlukla hemşireler (%37), hastalar (%25) ve öğrencilerden (%10) oluşmaktadır. Çalışmaların büyük kısmında örneklem büyüklüğü 201-400 kişi arasındadır (%33). Geliştirilen ölçeklerin %63’ünün 3-5 alt faktörden, %49’unun ise 21-40 maddeden oluştuğu belirlenmiştir.

Tartışma ve Sonuç: Türkiye’de hemşirelik alanında ölçek geliştirme çalışmalarının özellikle son yıllarda niceliksel olarak arttığını ve metodolojik araştırmalara yönelik ilginin güçlendiğini göstermektedir. Devlet üniversiteleri bu alanda öncü konumda olup, vakıf üniversitelerinde araştırma kapasitesinin artırılması gereklidir. Örneklem çeşitliliğinin genişletilmesi ve psikometrik kalite standartlarının güçlendirilmesi, gelecekteki çalışmaların bilimsel niteliğini artıracaktır. Bu bibliyometrik analiz, hemşirelikte ölçek geliştirme eğilimlerinin izlenmesine katkı sağlamakta ve araştırmacılar ile lisansüstü programlara yol gösterici veriler sunmaktadır.